Đập Tan Ngộ Nhận, Xây Dựng Lợi Thế Cạnh Tranh Bền Vững: Góc Nhìn Mới Về Lợi Thế Cạnh Tranh

Bạn đã bao giờ bị dồn vào thế phải trả lời câu hỏi "Lợi thế cạnh tranh của bạn là gì?" chưa? Hầu như nhà sáng lập nào cũng từng vật lộn với câu hỏi này vào một thời điểm nào đó.

Nếu bạn nhìn nhận câu hỏi này theo hướng sai lệch, điều đó không chỉ khiến việc trả lời trở nên khó khăn hơn. Nó hoàn toàn có thể định hình nền tảng của mô hình kinh doanh và chiến lược tăng trưởng của bạn theo hướng kém tối ưu.

Đối với một nhà đầu tư, việc giải mã lợi thế cạnh tranh của một startup không chỉ đơn thuần là có lợi. Đó là điều tối quan trọng.

Vậy, bạn đã sẵn sàng bắt tay vào tìm hiểu chưa? Hãy cùng đi thẳng vào vấn đề!

#1 Lợi thế cạnh tranh của bạn phải giống như một khối cơ bắp, ngày càng mạnh mẽ hơn khi doanh nghiệp phát triển:

Mỗi khi đào sâu vào chi tiết của một startup, tôi luôn để mắt tới một điều: một "hào kinh tế" (economic moat). Nhưng không phải bất kỳ hào kinh tế nào cũng được. Tôi tìm kiếm loại hào kinh tế ngày càng sâu và rộng hơn khi công ty mở rộng quy mô. Điều này có thể được thúc đẩy bởi lợi thế kinh tế theo quy mô, hiệu ứng mạng lưới, hoặc lượng dữ liệu được tích lũy và huấn luyện trong mô hình AI (Xem thêm bài viết của tôi về AI và lợi thế cạnh tranh của nó).

#2 Công nghệ không nên là "mũi tên" duy nhất trong ống tên lợi thế cạnh tranh của bạn:

Từ "bằng sáng chế" đôi khi bị nhấn mạnh quá mức khi bàn về lợi thế cạnh tranh.

Một mặt, có vô số cách để né tránh các yêu cầu về bằng sáng chế trong nhiều tình huống (xem Lý thuyết Hợp đồng Không hoàn chỉnh — Incomplete Contract Theory). Hơn nữa, khi bạn chỉ mới là một startup non trẻ, bạn không hề ở vị thế để đối đầu pháp lý với những gã khổng lồ trong ngành.

Mặt khác, ngay cả công nghệ đã được cấp bằng sáng chế cũng phải cạnh tranh với các công nghệ thay thế có lộ trình kỹ thuật hoàn toàn khác biệt. Chiến trường không phải là nơi la liệt bằng sáng chế hay các trích dẫn học thuật, mà là nơi phân định bằng kết quả thực tế mà các công nghệ này có thể mang lại — như chi phí thấp hơn hay hiệu suất cao hơn.

Đừng hiểu lầm ý tôi — bản thân tôi cũng từng sở hữu bằng sáng chế trong lĩnh vực điện toán và truyền thông phân tán. Tuy nhiên, nếu một công nghệ đã được cấp bằng sáng chế là "mũi tên" duy nhất trong ống tên của bạn, thì đã đến lúc bạn cần xem xét lại lợi thế cạnh tranh của mình. Bạn có thể cần mài giũa thêm vài "mũi tên" khác để thực sự đứng vững trên thị trường.

#3 Bạn không chỉ cạnh tranh với các đối thủ trực tiếp:

Tôi đã đọc qua hàng nghìn bản pitch deck, nhưng chỉ một số rất ít đề cập đến chủ đề "Những Người Chơi Lân Cận" (Adjacent Players). Tuy nhiên, chính chủ đề này lại là một phần quan trọng trong các ghi chú đầu tư của chúng tôi. Những người chơi lân cận này có thể là các bên nằm ở thượng nguồn hoặc hạ nguồn của chuỗi giá trị, hoặc là những người chơi hoạt động trong các lĩnh vực lân cận. Lợi thế của bạn so với họ là gì? Bạn có thể duy trì ưu thế đó khi tăng trưởng không? Nếu họ quyết định bước chân vào lĩnh vực của bạn, điều gì sẽ xảy ra?

Suy ngẫm về những câu hỏi này không chỉ giúp làm sáng tỏ lợi thế cạnh tranh của bạn, mà còn mang lại những góc nhìn giá trị về các liên minh tiềm năng hoặc các kịch bản thoái vốn.

#4 Các ông lớn lâu đời không hẳn là thiếu đổi mới:

Tôi thừa nhận mình có thể có định kiến với các ông lớn lâu đời trong ngành. Chính startup của tôi đã bị một tập đoàn lớn thâu tóm cách đây 17 năm. Tôi đã nghe rất nhiều nhà sáng lập và nhà đầu tư nói với tôi rằng các tập đoàn lớn quá chậm chạp và thiếu khả năng đổi mới để sao chép những gì các startup đang làm. Tôi hiểu điều đó. Việc ra quyết định trong các tập đoàn lớn có thể chậm đến khó chịu, và khẩu vị rủi ro của họ thường thiên về hướng thận trọng.

Tuy nhiên, đừng đánh giá thấp những gã khổng lồ này. Ngày càng nhiều tập đoàn trở nên linh hoạt hơn, áp dụng tư thế nhanh nhạy, táo bạo để bắt kịp sự cạnh tranh từ các startup. Trong khi văn hóa của Úc hiện tại có phần khá thong thả, thì bộ ba lớn BAT (Baidu, Alibaba, Tencent) lại nổi tiếng là những "kẻ hủy diệt startup" ở Trung Quốc. Họ được biết đến với việc sao chép ý tưởng của các startup, tinh chỉnh lại, rồi huy động nguồn lực khổng lồ để mở rộng quy mô.

Vậy, bài học rút ra ở đây là gì? Dù bạn là nhà sáng lập hay nhà đầu tư, đừng rơi vào cái bẫy cho rằng các ông lớn lâu đời sẽ ngồi yên. Hãy cân nhắc những điểm mạnh của họ — vốn cũng có thể đồng thời là điểm yếu — và xây dựng chiến lược để tạo dựng lợi thế riêng của bạn tại chính những khu vực đó. Đó chính là tấm khiên bảo vệ bạn trước làn sóng cạnh tranh khốc liệt.

#5 Lợi thế của người đi trước chỉ phát huy tác dụng trong một số điều kiện nhất định:

Thành thật mà nói: lợi thế của người đi trước thường bị xem nhẹ hoặc bị thổi phồng quá mức. Sự thật là việc trở thành người đi trước tự bản thân nó không phải là một lợi thế — nó phụ thuộc rất nhiều vào một loạt các yếu tố khác. Những yếu tố này bao gồm việc doanh nghiệp tập trung vào một phân khúc ngách, một đội ngũ phản ứng nhanh nhạy, chuỗi thượng nguồn/hạ nguồn phân tán, và nhiều yếu tố khác. Nhưng quan trọng nhất, đó là một hào kinh tế vững chắc và ngày càng được củng cố, như chúng ta đã bàn ở điểm đầu tiên.

Lời kết

Tóm lại, dù bạn là nhà sáng lập đang tự vạch ra con đường của riêng mình hay nhà đầu tư đang tìm kiếm cơ hội lớn tiếp theo, việc hiểu và tận dụng lợi thế cạnh tranh không chỉ đơn thuần là cần thiết — đó thực sự là yếu tố mang tính bước ngoặt.

‍